Didam - Heerlijkheid

De voormalige gemeenten Didam en Bergh gingen per 1 januari 2005 op in de gemeente Montferland. De aanduiding ‘gemeente’, in de zin van afgebakend bestuursgebied met aan het hoofd een burgemeester, ontstond in de Franse tijd (1795-1813).

Daarvóór vormde Didam een ‘heerlijkheid’, een bestuursgebied dat vele eeuwen eigendom was van de ‘heren’ (na 1486: graven) Van den Bergh. De heer (graaf ) Van den Bergh stelde in zijn heerlijkheid een richter (later: drost) aan. De taak van de drost was deels van justitiële aard, deels van civiele aard. Bij criminele gebeurtenissen verrichtte hij samen met een fiscaal (‘officier van justitie’) en een landschrijver (‘griffier’) het vooronderzoek. De bevindingen daarvan droeg de drost over aan het Hof van Gelre dat de eigenlijke rechtspraak deed.

De civiele functies van de drost waren veelomvattend. Hij had de zorg voor het vastleggen van transportakten van onroerende goederen, het beschrijven van voogdijstellingen en boedelscheidingen en tevens zat hij de geërfdenvergaderingen voor. De geërfden waren de (groot)grond- en bosbezitters die bij hun (meestal) éénjaarlijkse vergaderingen, belangrijke beslissingen namen over belastingen, wegen, onderwijs, waterbeheersing enz.

Nadat de Republiek der Verenigde Nederlanden was verdwenen, werden er binnen de Bataafse Republiek (1795-1806) municipaliteiten (‘gemeentebesturen’) ingesteld, bestaande uit minimaal drie personen. De drost bleef echter tot 1811 zijn oude functies uitoefenen volgens het ‘Reglement van de organisatie van het platteland des quartiers van Zutphen d.d. 15 october 1796’. In Didam waren in die periode, drost: J.A. Tengbergen, J.G. Leenhof, A. Rietveld, A. de Both, J.H. Tengbergen en B. van Hasselt.

Toen Napoleon Bonaparte het koninkrijk Holland (1806-1810) in 1811 bij het Franse keizerrijk inlijfde, werd de organisatie van de bestuurseenheden weer veranderd. De afzonder-lijke plaatsen kregen de naam ‘mairie’. Samen met de mairies ’s-Heerenberg en Zeddam vormde de mairie Didam, het kanton ’s-Heerenberg. Een aantal kantons tezamen vormden een arrondissement, in dit geval van Zutphen. [Het bewuste kanton omvatte toen grotendeels het grondgebied van de huidige gemeente Montferland. Nog een overeenkomst betreft de van hogerhand opgelegde samenvoeging van de afzonderlijke gemeenten.]

De eerste, niet door Huis Bergh aangestelde maire (‘burgemeester’), werd Gerrit Roemaat met als plaatsvervanger/assistent Jan van Embden. Daarmee behoorde de eeuwenlange hechte band van Didam met Huis Bergh definitief tot het verleden.

Bron:

Volgende onderwerp: Heide