Didam - Havezaten

Binnen de gemeentegrens van Didam lagen in de 17e eeuw opvallend veel havezaten. Althans, goederen die als zodanig werden aangeduid: Avesaet, Baerle, Bodenclauw, Bonen-berg, Dijk, Friesick, Geulecamp, Haagh, Heegh, Hees, Kerckhove, Lockhorst, Loil, Luyn-horst, Manhorst, Nevelhorst, Oldegoor, Oldenhof, Overenk, Schadewijck, Udenhof, Vincwijc.

De betekenis van het begrip ‘havezate’ is niet éénduidig. In basis betrof het een wat groter, stenen gebouw dat omgeven was door een gracht en slechts toegankelijk via een ophaalbrug.

Het belang van de adellijke havezatebezitter was de mogelijkheid om zitting te nemen in de ridderschap en zo, als vertegenwoordiger van het platteland, deel te kunnen nemen aan het bestuur van Gelre. De Didamse havezatebezitters kwamen daarvoor niet in aanmerking, ze behoorden grotendeels tot de lagere (land)adel. Hun goederen lagen voornamelijk in het buitengebied en waren veelal ontstaan uit grotere boerenbedrijven, gesitueerd op de grens van hooggelegen bouwgronden en laaggelegen weidegronden. [Omdat de situering voor een groot deel nagenoeg de grens vormde met Kleefs gebied, wordt weleens ten onrechte beweerd dat de havezaten een militaire functie hadden.]

Na het einde van de Tachtigjarige Oorlog (1648) poetsten de eigenaren van de voorname goederen hun zelfvertrouwen op door uiterlijk vertoon; ze staken zich diep in de schulden door hun boerenwoningen tot fraaie woonsteden te verbouwen die ze – al dan niet terecht – havezaten noemden. Alleen de graaf van Bergh erkende de Didamse havezatebezitters door ze daarmee aan zich te binden voor te bewijzen diensten. Voort wat, hoort wat. Als ‘tegenprestatie’ ontvingen de eigenaren van de havezaten privileges als belastingvrijdom en zekere jacht- en visrechten.

de veranderende maatschappelijke en persoonlijke omstandigheden kostte het de jonkers echter steeds meer moeite het onderhoud van de havezaten te bekostigen. De panden werden verpacht aan landbouwers. Zij hadden geen boodschap aan de luxe van de woningen, zij gaven de voorkeur aan bedrijfsruimten. Het verval nam toe en vroeg of laat besloot de eigenaar tot sloop. Daarvoor in plaats liet men vervolgens een praktische boerderij bouwen. Thans resten in Didam alleen van de Luynhorst nog slechts enkele middeleeuwse delen.

Bronnen:

Volgende onderwerp: Heerlijkheid